Fôrmidlar

Publisert

12.04.2023

Med unntak av tilsetningsstoff er det ingen godkjenningsordningar for fôrmidlar. Det er ansvaret i føretaket at alt som inngår i fôret, er innanfor gjeldande regelverk.

Skal hindre smitte

Dyr kan vere smitta og innehalde smittestoff som kan overførast til andre dyr. Overføring av smitte kan skje ved at dyr et materiale frå dyr som inneheld smittestoff. Regelverket fastset fleire barrierar som skal hindre slik smitte.

Regelverket om overførbare spongiforme encefalopatier – Tse-protein til fôr – har som formål å førebygge, kontrollere og utrydde TSE. Tse-forordninga (artikkel 7 og vedlegg IV) har føresegner om kva for nokre animalske protein som er forbodne å nytte til fôr og kva for nokre animalske protein som kan nyttast og til kva dyrelag. Dette regelverket får også betyding for verksemder som produserer fôr til fleire dyrelag i same anlegg.

Tse-protein til fôr

Forskrift om animalske biprodukt har føresegner om kva typar animalsk materiale som kan nyttast til fôring av kva dyr, og korleis dette animalske materialet må vere behandla før det kan nyttast til fôr.

Biproduktregelverket har som formål å hindre smittespreiing. Eit av tiltaka er å kategorisere materialet etter risiko (kategori 1–3, der kategori 1 inneber den høgaste risikoen). Alt animalsk materiale som skal nyttast til fôring av matproduserande dyr, må vere av kategori 3. Samtidig er det forbode å nytte kva kategori som helst 3-materiale til fôring, for eksempel materiale frå sjølvdøde dyr, feittvev som er fjerna frå dyr før post mortem kontroll og dessutan kjøkken- og matavfall.

Eit anna punkt som avgrensar bruken til fôr er kannibalismeforbodet, det vil seie forbodet mot å fôre ein art med behandla animalsk protein (PAP) frå same art. Dette betyr for eksempel at det er forbode å nytte blodmjøl av svin i fôr til svin, men at blodprodukt frå svin kan nyttast fordi blodprodukt ikkje er definerte som foredla animalsk protein. Det er unntak for fiskemjøl av villfanga fisk til oppdrettsfisk av same art. Krava til behandlingsmetode før animalsk materiale kan nyttast i fôr er også avhengig av kva dyr fôret skal brukast til. Spesielt viktig er skiljet mellom matproduserande dyr, pelsdyr og selskapsdyr/kjæledyr.

Animalske biprodukt til bruk i fôr til matproduserande dyr må vere behandla med ein behandlingsmetode som sikrar at materialet ikkje inneheld smittestoff.

Når det gjeld ikkje-matproduserande dyr, skal animalsk materiale til bruk i fôr til kjæledyr vere kategori 3-materiale. Til kjæledyr kan noko materiale i nokre tilfelle nyttast utan å vere behandla med ein bearbeidingsmetode. Dette blir omtalt som rått fôr til kjæledyr og følgande kategori 3-materiale er tillatne (jf. forordning 1069/2009 artikkel 10, 14 og 35):

• Heile dyr eller delar av dyr som er slakta med tanke på konsum og heile dyr eller delar av vilt som er slakta med tanke på konsum, men som av kommersielle grunnar i staden er bestemte til bruk som fôr
• Heile dyr eller delar av dyr som før slakting blei erklært eigna til slakting med tanke på konsum, men der kontroll av slaktet har funne det ueigna til konsum, men kor dyret ikkje har vist teikn på sjukdommar som kan overførast til menneske eller dyr
• Heile dyr eller delar av vilt som er slakta med tanke på konsum, men der kontroll av slaktet har funne det ueigna til konsum, men kor dyret ikkje har vist teikn på sjukdommar som kan overførast til menneske eller dyr
• Hovud av fjørfe som før slakting blei erklært eigna til slakting med tanke på konsum

Pelsdyr kan fôrast med kategori 3-materiale og under visse vilkår kategori 2-materiale. Men kategori 2-materialet kan ikkje stamme frå dyr som er avliva eller døydde på grunn av sjukdom eller mistanke om sjukdom som kan overførast til menneske og dyr. Det er også unntak for kannibalismeforbodet for pelsdyr.

Veileder om bruksbegrensninger for proteiner og mineraler av animalsk opprinnelse i fôr (TSE-regelverket)

Forbodne fôrmidlar

Forskrift om merking og omsetning har også ei liste over materiale som er forbodne å bruke som fôr. Denne inkluderer blant anna frø og korn som er som er behandla med plantevernmiddel med tanke på bruk i formeiring (såkorn) og avfall frå avløpsvatn.

Genmodifiserte fôrmidlar

Føresegner om genmodifiserte fôrmidlar og tilsetningsstoff finst i forskrift om fôrvarer §4a. Det er forbode å nytte genmodifiserte fôrmidlar eller tilsetningsstoff med mindre Mattilsynet har godkjent dette. Foreløpig er det ikkje gitt nokon godkjenningar.

Fôrmiddelkatalogen

Det er ikkje ei positiv-liste over fôrmidlar, men det eit er utarbeidd ein EU-katalog for fôrmidlar (EU-forordning 68/2013 som er implementert i merke- og omsetningsforskrifta). Denne fôrmiddelkatalogen er å rekne som ei ikkje-uttømmande liste over aktuelle fôrmidlar.

I fôrmiddelkatalogen er det oppgitt

• nemning
• identitetsnummer
• beskriving av fôrmiddelet
• obligatoriske opplysingar, det vil seie særlege merkekrav for det aktuelle fôrmiddelet

Det er ikkje obligatorisk å nytte nemningane som blir brukte i fôrmiddelkatalogen, men dersom dei blir nytta, skal fôrmidlane leve opp til krava som kjem fram. Fordelen med å nytte nemningane i fôrmiddelkatalogen er at det bidrar til felles forståing av produkta mellom aktørane i verdikjeda for fôr.

Fôrmiddelkatalogen er «levande» ved at fôrbransjen «eig» eit fôrmiddelregister for registrering av fôrmidlar. Det er eit krav om at den som første gong bringar eit fôrmiddel i omsetning, skal underrette representantane for dei europeiske fôrvaresektorane (merke- og omsetningsforordninga Artikkel 24 punkt 6). Med visse intervall blir informasjonen overført til fôrmiddelkatalogen etter ei kvalitetssikring.

Les meir om fôrmiddelregisteret

Fôr som inneheld glukosamin

Glukosamin ikkje lenger er klassifisert som eit legemiddel. Glukosamin er klassifisert som eit fôrmiddel i Fôrmiddelkatalogen. Det er derfor ikkje behov for godkjenning før bruk av glukosamin i for eksempel tilskotsfôr (forskrift om merking og omsetning av fôrvarer, jf. forordning (EU) nr. 68/2013 liste over fôrmidlar, vedlegg I, del C Liste over fôrmidlar, oppføring 13.2.8 og 13.12.2).

Andre generelle krav om bruk av trygt fôr og overhalding av grenser for uønskte stoff gjeld likevel.

Sida er ein del av denne rettleiinga:

• Krav til fôr