Kva er ein zoonose?
Zoonosar er sjukdommar som kan smitte mellom dyr og menneske. Sjukdommane blir forårsaka av ulike typar smittestoff som virus, bakteriar, sopp, parasittar og prion.
Overføring av smittestoff frå dyr til menneske kan skje på ulike måtar. Overføring ved direkte kontakt med smitteberande dyr førekjem. Meir vanleg er smitte gjennom maten vi et, spesielt via mat som kjem frå dyr (kjøtt, egg og mjølkeprodukt), men også via vatn og frukt/grønsaker som har blitt forureina av smittestoff frå gjødsel eller kloakk.
Indirekte smitte kan også gå føre seg via ein såkalla vektor – for eksempel blodsugarar som flått og mygg. Vektoren kan få i seg smittestoffet frå dyr, og føre vidare det til andre dyr og menneske.
Mange av zoonosane fører ikkje til sjukdom hos dei smitta dyra, men desse kan likevel fungere som friske berarar av smittestoffa.
Når zoonosar smittar gjennom mat eller vatn
Nokre zoonosar kan føre til sjukdomsutbrot hos menneske gjennom mat eller vatn. Ved slike utbrot samarbeider Mattilsynet, Folkehelseinstituttet, kommuneoverlegane og andre relevante fagmiljø for å finne smittekjelda og avgrense utbrotet. Les meir på temasida om smitte frå mat og drikke.
Ved utbrot av sjukdom hos dyr, også sjukdommar som kan smitte til menneske, har Mattilsynet ansvar for nødvendige tiltak.
Ved mistanke om zoonose
Kontakt lege ved mistanke om zoonose hos menneske, og veterinær ved mistanke om zoonose hos dyr. Dei kan vurdere behovet for prøvetaking, behandling, smittesporing og varsling. Funn av enkelte zoonotiske smittestoff hos menneske, dyr eller i mat og fôr skal meldast til ansvarleg myndigheit.